Ben jij in orde met je vaccinaties?

Vaccins worden beschouwd als een van de veiligste en meest doeltreffende manieren om gezond te blijven. Daarom beschikt elk land over een nationaal vaccinatieprogramma. Hoe ziet dat programma er in België uit? Welk vaccin is verplicht en welke zijn aangeraden voor welke leeftijd en situatie? We gaan er hieronder dieper op in!    

Welk vaccin is verplicht?  

In België is sinds 1967 enkel het vaccin tegen polio (kinderverlamming) wettelijk verplicht. Ouders moeten bovendien een vaccinatieattest bezorgen aan hun gemeente. Andere vaccins uit het basisvaccinatieschema voor kinderen zijn niet verplicht, maar uiteraard wel sterk aangeraden.  
Daarnaast kunnen de vaccins tegen tetanus en hepatitis B verplicht zijn in bepaalde beroepssectoren: landbouw, afvalverwerking, laboratoria, gezondheidszorg, …  

Welke vaccins zijn aangeraden?  

Niet alle vaccins zijn verplicht, maar gezondheidsinstanties raden meerdere vaccins wel sterk aan. Tijdens de kindertijd komt vaccinatie automatisch ter sprake tijdens raadplegingen bij de huisarts, kinderarts, Kind en Gezin, … Het Vlaamse basisvaccinatieschema voor kinderen biedt een helder overzicht van alle aanbevolen, gratis vaccins tegen 12 ernstige infectieziektes.  

Vanaf de puberteit komt vaccinatie vaak minder aan bod. Toch zijn op verschillende momenten in het leven herhalingsinentingen of nieuwe vaccinaties aanbevolen. Welke zijn dat precies? We zetten het even op een rij.  

1. Tijdens de puberteit 

Humaan papillomavirus (HPV): het vaccin Gardasil 9® zit in het gratis aanbod van het basisvaccinatieschema, zowel voor meisjes als jongens. Het gaat om twee inentingen in de loop van het eerste jaar secundair onderwijs (12 jaar). Laat je deze dosissen toedienen door het CLB? Dan betaal je helemaal niks. Bij een huisarts of kinderarts betaal je enkel de kosten van de raadpleging.  
Difterie, tetanus en kinkhoest: ook de herhalingsvaccins tegen deze drie infectieziekten maken deel uit van het gratis basisvaccinatieschema. Het gaat om één dosis (Boostrix®) tijdens het derde jaar secundair onderwijs (14 jaar). Ook hier gebeurt de toediening door het CLB, de huisarts of de kinderarts.  
Meningokokken ACWY: voor jongeren tussen 15 en 16 jaar is een vaccinatie aanbevolen. Het gaat om een herhalingsvaccin voor een optimale bescherming. Meningokokken kunnen leiden tot een hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging (sepsis). Die laatste is een zeer ernstige ontstekingsreactie. Dit vaccin is betalend, maar vaak betalen ziekenfondsen de kosten gedeeltelijk terug. Je apotheker vertelt je er graag meer over. 

 Goed om te weten: bepaalde vaccins zoals die tegen mazelen, kinkhoest en rubella kunnen ook toegediend worden als herhalings- of inhaalvaccin bij tieners, net zoals het vaccin tegen hepatitis B. Zijn kinderen niet volledig gevaccineerd tegen mazelen? Dan is een inhaalvaccin sterk aangeraden, want uitbraken van deze ziekte komen regelmatig voor in ons land sinds een tiental jaar. Spreek er zeker over met je arts of apotheker.  

2. Tijdens de zwangerschap 

Zelfs voor de zwangerschap is het belangrijk om samen met je arts of apotheker je vaccinatiestatus te bekijken. Als je bescherming onvolledig is, kan een inhaalvaccin aangewezen zijn. Zeker tegen mazelen, rubella en bof, want dit vaccin kan je niet toegediend krijgen tijdens de zwangerschap.  

Tijdens de zwangerschap beschermen bepaalde vaccins niet alleen de toekomstige mama, maar ook haar baby. De moeder maakt antistoffen aan en geeft die door aan haar kindje. Daardoor is de baby al vanaf de geboorte beter beschermd tegen bepaalde infectieziekten. Dit zijn de aanbevolen vaccins:

• Kinkhoest: deze ziekte kan gevaarlijk zijn voor jonge baby's, vooral in de eerste levensmaanden. Door je tijdens je zwangerschap te laten vaccineren, krijgt de baby al antistoffen via de placenta. Je kan je gratis laten vaccineren tegen kinkhoest tussen de 24 en 32 weken van je zwangerschap. 
• Griep: tijdens een zwangerschap verandert je immuunsysteem op natuurlijke wijze. Daardoor stijgt de kans op een ernstig verloop van een griepinfectie. Griepvaccinatie is dus aanbevolen om het risico op complicaties voor jezelf én je baby te verkleinen. Dit vaccin is gedeeltelijk terugbetaald. 
• COVID-19: heb je een hoogrisicozwangerschap of kamp je met bepaalde gezondheidsproblemen? Dan is een vaccinatie tegen COVID-19 ook aanbevolen. Dit vaccin is gratis.  
• RSV: het respiratoir syncytieel virus is de voornaamste oorzaak van ziekenhuisopnames door luchtweginfecties bij baby's jonger dan één jaar. Gelukkig zijn er vandaag twee doeltreffende manieren om baby's tegen RSV te beschermen: 
  • Vaccinatie tijdens de zwangerschap: beval je tijdens het RSV-seizoen (begin oktober tot eind maart)? Dan kan je jezelf laten vaccineren tegen RSV tussen week 28 en week 36 van je zwangerschap. Zo maak je antistoffen aan die je via je navelstreng doorgeeft aan je baby. Dit vaccin is gedeeltelijk terugbetaald.  
  • Antilichamen toedienen aan je baby na de geboorte: dit gebeurt met een beschermend geneesmiddel via een inspuiting. Ofwel vlak na de geboorte als je tijdens het RSV-seizoen bevalt, ofwel vóór of bij het begin van het RSV-seizoen. De terugbetalingsvoorwaarden hangen af van de geboortedatum en het moment van de toediening.  

Welke van deze 2 opties voor jou het beste is? Dat bespreek je het best met de gezondheidsprofessionals die jou begeleiden. Vooral de verwachte bevallingsdatum en het RSV-seizoen spelen een rol. Meer weten? Lees er alles over in ons artikel over bescherming tegen RSV! 

3. Voor een reis

Reizen is een geweldige manier om nieuwe landschappen, culturen, … te ontdekken. Maar in bepaalde landen is er een risico op infectieziekten die bij ons weinig of zelfs helemaal niet voorkomen.

Ga je op reis? Controleer dan vooraf of voor jouw bestemming specifieke vaccins aanbevolen of zelfs verplicht zijn. De aanbevelingen verschillen volgens het land dat je bezoekt, hoelang je blijft, je activiteiten ter plekke, het seizoen en je gezondheidstoestand. Je bereidt je best tijdig voor, zodat je voldoende tijd hebt om de aanbevolen vaccins te laten toedienen voor een optimale bescherming.  

Voor sommige reisvaccins kan je terecht bij je arts, maar voor andere moet je naar een erkende reiskliniek. Je apotheker of arts geeft je graag meer advies!  

Meer weten over reisvaccinaties en de erkende reisklinieken? Neem een kijk je op de site van Wanda!  

4. Vanaf 65 jaar 

Op latere leeftijd kan het lichaam minder goed vechten tegen ziekteverwekkers. Ook het risico op complicaties na een besmetting is groter. Daarom zijn meerdere vaccins aangeraden voor 65-plussers:  

• Griep 
• Pneumokokken
•  RSV
•  COVID-19
•  Difterie, tetanus en kinkhoest
•  Gordelroos
•  Praat erover met je apotheker of arts

Hoe check ik mijn vaccinaties? 

Niet zeker welke vaccinaties jij al gekregen hebt? Er zijn drie manieren om dat te checken:  

1. Online via mijngezondheid.be: elke zorgverlener is verplicht om vaccinaties te registreren via Vaccinnet of je medisch dossier. Je vindt dat overzicht van je vaccinaties makkelijk terug door te surfen naar mijngezondheid.be (luikje ‘Mijn vaccinaties’).  
2. Vaccinatiekaart: gaat het om oudere vaccinaties? Dan bestaat de kans dat die niet online staan. In dat geval kan je een kijkje nemen in het boekje van Kind en Gezin of op de vaccinatiekaart van je huisarts of het CLB. 
3. Bij je huisarts: zijn je vaccinaties op mijngezondheid.be niet volledig en heb je geen vaccinatiekaart? Ga dan even langs bij je huisarts. Die bewaart jouw gegevens ook in je medische dossier.