Vaccinatie, een generale repetitie voor je immuunsysteem

De meeste mensen staan zelden stil bij hun immuunsysteem. Tot het wordt uitgedaagd. Wanneer een onbekend virus, ziektekiem of bacterie je lichaam binnendringt, moet je afweersysteem in korte tijd uitzoeken met welke indringer het te maken heeft en hoe het die kan bestrijden. Dat kost tijd, en net die tijd gebruikt een ziekteverwekker om zich te verspreiden. Vaccinatie geeft het immuunsysteem de kans om zich voor te bereiden. Een vaccin bevat een verzwakte of onschadelijke vorm van een ziekteverwekker, of een klein deel ervan. Daardoor leert het lichaam de indringer herkennen zonder de ziekte zelf door te maken. Het immuunsysteem bouwt dan een geheugen op, zodat het later sneller en doeltreffender kan reageren. 

Je kunt het vergelijken met een repetitie voor een concert. Tijdens de repetities muzikanten wanneer ze moeten invallen, hoe ze op elkaar moeten inspelen en welke partij ze moeten brengen. Daardoor verloopt het optreden vlotter wanneer het moment daar is.  

Klaar om de feiten van de fabels te onderscheiden?  

Ik ben jong en gezond. Dus ik heb geen griepprik nodig.  

Feit (in de meeste gevallen). Meestal zijn gezonde, jonge mensen goed bestand tegen het griepvirus en ontwikkelen ze geen ernstige symptomen. Maar ze kunnen het virus wel overdragen op anderen bij wie dit griepje veel ernstigere gevolgen kan hebben en voor wie misschien zelfs een ziekenhuisopname nodig is. We denken dus ook best aan ouderen, jonge kinderen en chronisch zieken in onze omgeving. Daarom beveelt de overheid griepvaccinatie aan voor iedereen die samenleeft met een kwetsbaar persoon.    

Lees ook: Je laten vaccineren betekent solidair zijn 

Het is beter om je immuunsysteem een 'natuurlijke' boost te geven, zonder de hulp van een vaccin.    

Fabel. Rond deze tijd van het jaar zie je veel advertenties over de heilzame werking van supplementen, voedingsmiddelen of probiotica die ons immuunsysteem een boost zouden geven. Je moet weten: geen van deze producten is zo doeltreffend als vaccinatie! Het principe van vaccinatie is juist om je immuunsysteem te trainen in het herkennen van een virus (of bacterie...), zodat het snel kan reageren bij een aanval.  Maar het is je immuunsysteem dat de infectie op natuurlijke wijze zal bestrijden. 
Het klopt dat ons lichaam ook zonder vaccin leert hoe het moet reageren op een infectie. Maar als we voor het eerst aan een virus blootstaan, is ons immuunsysteem niet in staat om snel te reageren. Een zich snel verspreidende infectie kan zeer ernstige gevolgen hebben, vooral voor (zeer) jonge kinderen en 65+ers.   

Als ik ingeënt ben tegen kinkhoest, ben ik er levenslang tegen beschermd.  

Fabel. In sommige gevallen is/zijn de ‘repetitie(s)’ dankzij het vaccin (of 2 of 3 doses van een vaccin) voldoende. Als je bv. gevaccineerd bent tegen mazelen, zal je immuunsysteem altijd in staat zijn om effectief te reageren bij een infectie. Maar bij kinkhoest is dit niet het geval en heb je elke 10 jaar een booster nodig om je natuurlijke afweer te versterken. Ook voor difterie en tetanus heb je om de 10 jaar zo’n boosterprik nodig om optimaal beschermd te zijn. Zijn jij of je kind(eren) up-to-date met aanbevolen vaccinaties? Je ontdekt het in ons artikel 'Ben jij in orde met je vaccinaties?'.  

Lees ook: Kinkhoest in opmars

Na het toedienen van een vaccin kunnen bijwerkingen optreden.   

Feit. Bij een vaccin denkt je immuunsysteem dat het om een echte infectie gaat. Het activeert een reeks verdedigingsmechanismen (zoals koorts) en gebruikt energie om zich voor te bereiden op een confrontatie. Dit proces kan bijwerkingen veroorzaken. Geen paniek: het zijn geen ziektesymptomen, maar gewoon een teken dat je immuunsysteem reageert op het vaccin.  

Kwetsbare personen moeten zich jaarlijks laten vaccineren tegen griep.  

Feit. Griepvirussen hebben de vervelende gewoonte om snel te muteren en elk jaar te veranderen. Vandaar de noodzaak om het griepvaccin jaarlijks aan te passen en risicopersonen opnieuw te vaccineren. Hetzelfde geldt voor COVID-19.  

Lees ook: Griepvaccinatie: wie, wanneer en waarom? 

HPV-vaccinatie is enkel voor meisjes.   

Fabel. Ook jongens kunnen besmet raken met het humaan papillomavirus (HPV). Want dit virus kan niet alleen baarmoederhalskanker veroorzaken, maar ook andere vormen van kanker en genitale wratten. Sommige van die aandoeningen kunnen zowel mannen als vrouwen treffen. Daarom beveelt de overheid deze vaccinatie aan voor zowel jongens als meisjes. 

Test je kennis over HPV en baarmoederhalskanker door HIER te klikken.  

Je kunt griep krijgen van het griepvaccin.  

Fabel. Voor alle duidelijkheid: van het vaccin zelf krijg je geen griep. Maar je kunt je laten vaccineren zonder te weten dat je al besmet bent. De ziektesymptomen komen pas enkele dagen na de besmetting tot uiting. Het vaccin heeft dan nog niet de tijd gehad om je effectief te beschermen. Toch kan het vaccin je helpen door je herstel te versnellen en je symptomen te verminderen. Omdat elk vaccin beschermt tegen een welbepaalde ziekte kan je ook een andere ziekte krijgen met vergelijkbare symptomen (zoals COVID-19) waartegen het vaccin je niet beschermt. Het is dus mogelijk dat je ziek wordt na het krijgen van een vaccindosis, maar het vaccin is niet de oorzaak.  

Lees ook: Hoe worden griepvaccins gemaakt?  

Als het meer dan 5 jaar geleden is dat ik gevaccineerd werd tegen tetanus, heb ik een boostervaccinatie nodig in geval van een wonde.  

Feit. Als het meer dan 5 jaar geleden is dat je een tetanusvaccin kreeg toegediend, kan je arts 1 boostervaccin aanbevelen (afhankelijk van je blessure). Is het al meer dan 20 jaar geleden dat je het tetanusvaccin kreeg? In dat geval zijn 2 boostervaccins aanbevolen. En werd je nooit eerder of niet volledig gevaccineerd tegen ‘de klem’? Dan krijg je tetanus antistoffen én een tetanusvaccinatie toegediend. De antistoffen neutraliseren de gifstoffen van de tetanusbacterie meteen en het vaccin helpt je lichaam om zelf afweer op te bouwen, maar heeft wat tijd nodig om te werken.  

Omdat ziekten zoals polio en difterie wereldwijd bijna verdwenen zijn, hoef ik me niet meer te laten vaccineren. 

Fabel. Dat deze ziektes nog maar zelden voorkomen of zelfs verdwenen zijn in België (bv. polio), is juist het resultaat van jarenlang vaccineren. Wanneer de vaccinatiegraad daalt, kunnen ze opnieuw (meer) opduiken. Dit is bv. het geval met mazelen. De laatste jaren is deze ziekte weer flink in opmars, ook in Europa. Bovendien komen sommige infectieziekten nog altijd voor in andere delen van de wereld. Vaccinatie blijft daarom nodig om jezelf én kwetsbare mensen in je omgeving te beschermen.