Kloofjes en aften: wat vertelt je mond over je gezondheid?

Een pijnlijk kloofje in de mondhoek of een vervelende aft op je tong: bijna iedereen krijgt er ooit mee te maken. Meestal zijn deze mondkwaaltjes gelukkig onschuldig. Bijna 1 op de 2 aften geneest zelfs binnen de week. Houden zulke mondkwaaltjes meer dan 2 weken aan zonder enige beterschap? Dan kan verder onderzoek aangewezen zijn. In dit artikel ontdek je hoe kloofjes in de mondhoeken en aften ontstaan en wat je zelf kan doen om de klachten te voorkomen of te verlichten.  

1. Kloofjes in de mondhoeken  

Kloofjes zijn een veel voorkomende ontsteking van de mondhoeken. De huid wordt rood, pijnlijk en kan scheuren. Soms is een onderliggende aandoening de oorzaak, maar vaak is een schimmelachtige gist (meestal Candida albicans) de boosdoener en soms spelen ook bacteriën een rol. Dan merk je een witte aanslag door schimmelgroei of ontstaan er korstjes door de bacteriën.  

Hoe ontstaan deze kloofjes?  

De mondhoeken zijn van nature gevoelig voor irritatie omdat er makkelijk speeksel blijft zitten. De plooitjes van de mondhoeken zijn dus een ideale plek voor bacterie- en schimmelgroei.  

De kans op een infectie is groter als de mondhoeken diep geplooid zijn (bv. door ouderdom) of als er veel speeksel aanwezig is (kwijlen, beugel, fopspeen bij baby's, ...). Ook na een antibioticakuur of bij een verzwakt immuunsysteem kunnen schimmels de bovenhand halen.  

Welke onderliggende oorzaken?  

Mensen met diabetes, overgewicht, huidaandoeningen (bv. eczeem of psoriasis) of een verminderde weerstand hebben een verhoogd risico op schimmelinfecties. Ook het gebruik van bepaalde medicatie, zoals corticosteroïden, kan deze infecties in de hand werken. Daarnaast lopen mensen met een uitneembare gebitsprothese en astmapatiënten die puffers met inhalatiecorticosteroïden gebruiken een groter risico op het ontwikkelen van een gistinfectie. 

Minder vaak voorkomende oorzaken zijn een tekort aan vitamine B, ijzer, foliumzuur of zink. Dat kan het geval zijn bij vegetariërs. In die situatie is een bloedonderzoek aangewezen.  

Wat kan je zelf doen? 

• Houd je mondhoeken zo droog mogelijk.
•  Vermijd voortdurend likken aan de lippen of mondhoeken.
•  Poets je tanden grondig, zowel ‘s ochtends als ‘s avonds.
•  Reinig een kunstgebit of prothese dagelijks en zorgvuldig. 
• Bewaar je gebitsprothese altijd droog en niet in een glas water.  
• Laat een slecht passende prothese controleren door je tandarts. 
• Vraag raad aan je apotheker bij zo’n schimmel- of bacteriële infectie. 

2. Aften 

Een aft of mondzweertje is een pijnlijk letsel aan het slijmvlies in de mond, lip, wang, verhemelte, tong of tandvlees. Meestal begint een aft als een klein blaasje dat snel openbarst. Zo'n zweertje krijgt dan een witgrijze kleur met een rode rand. Vaak is het kleiner dan een halve centimeter, maar er kunnen verschillende aften tegelijk aanwezig zijn.

Hoe ontstaan aften?   

Aften kunnen ontstaan door scherpe tandranden, een schurende tandprothese, te warm voedsel of drank en chemische stoffen. Ze kunnen ook verschijnen wanneer je op je lip of de binnenkant van je wang bijt. Daarnaast kunnen bepaalde geneesmiddelen en hormonale veranderingen voor aften zorgen.  

Welke onderliggende oorzaken?  

Aften komen vaak voor in periodes van stress, maar de exacte oorzaak is nog niet volledig bekend. De meeste mondzweertjes genezen gelukkig spontaan binnen de week. 

Is er na twee weken nog geen verbetering? Dan ga je het best langs bij je tandarts of huisarts. Want in dat geval is er een grotere kans dat een onderliggende aandoening aan de basis ligt: tekorten in het bloed (ijzer, vitamine B12, foliumzuur, ...), bloedziekten, maag-darmziekten (bv. ziekte van Crohn), huidziekten (bv. herpes) of andere infecties. En gaan de mondzweren gepaard met andere symptomen als huiduitslag, gewrichtspijn, oogproblemen, ...? Ook dan raadpleeg je het best een arts.  

Bij rokers of mensen die veel alcohol drinken kunnen ook kwaadaardige mondgezwellen voorkomen. Die voelen meestal harder aan, groeien met de tijd en hebben vaak een opstaande, onregelmatige rand. Ze bloeden ook snel bij aanraking.  

Wat kan je zelf doen? 

Er is jammer genoeg geen behandeling tegen aften die optimaal en snel werkt. Maar om de pijn te verminderen en de genezing te bevorderen, volg je het best deze tips:  

• Blijf zoveel mogelijk van de aften af: erin bijten of schrapen vertraagt de genezing. 
• Zorg voor een goede mondhygiëne: poets je tanden minstens twee keer per dag grondig, spoel tijdelijk met een mondspoelmiddel, ... 
• Gebruik een verdovende vloeistof of gel: zo’n product aanbrengen op de aft kan de pijn stillen. Laat je hierbij adviseren door je apotheker.  
• Verander van tandpasta als de aften regelmatig terugkeren: het schuimmiddel in veel tandpasta’s (natriumlaurylsulfaat) kan een mogelijke oorzaak zijn van aften. Kies altijd voor een tandpasta op basis van fluoride om je tanden extra te beschermen.