Wereld Obesitasdag: 8 miljard redenen om het tij te doen keren

We hebben dus 8 miljard redenen om gezondheid, kansen en leefomstandigheden centraal te zetten. In de stille hoop dat we de toekomst kunnen veranderen.  

Obesitas is geen individuele keuze en geen kwestie van ‘meer wilskracht’. Het is een complexe aandoening waarin biologische factoren, sociale ongelijkheid, leefomgeving, stress, slaap en stigma samenkomen. Precies daarom is Wereld Obesitasdag zo belangrijk: het is een uitnodiging om met nuance, empathie en realistische oplossingen naar dit thema te kijken én om samen het verhaal te veranderen.  

Kinderobesitas 

Een van de meest verontrustende ontwikkelingen is de groei van obesitas bij kinderen. In 1975 had slechts 4% van de schoolgaande kinderen wereldwijd overgewicht of obesitas. In 2022 was dat bijna 20%. De stijging is vooral duidelijk in lage- en middeninkomenslanden, maar ook elders nemen de zorgen toe.  
Obesitas op jonge leeftijd houdt vaak niet op na de kindertijd… Kinderen met obesitas hebben op latere leeftijd een hoger risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en bepaalde kankers. Artsen en onderzoekers zien bijvoorbeeld dat kinderen met obesitas vroeg tekenen van overbelasting van het hart en de bloedvaten kunnen vertonen.  

Toch mogen we niet beschuldigend opperen dat kinderobesitas ontstaat door ‘foute keuzes’. Het gaat over kinderen die opgroeien in een omgeving waar gezond eten niet altijd betaalbaar of beschikbaar is, waar veilige buitenruimte schaars kan zijn en waar schermtijd vaak beweging en slaap naar het achterplan verdringt.  

Samenspel van factoren 

Een van de belangrijkste kernboodschappen van Wereld Obesitasdag is dat obesitas het resultaat is van een samenspel van factoren. Niemand leeft in vacuüm.  
Belangrijke factoren die obesitas beïnvloeden:  

• Armoede en ongelijkheid: Gezonde voeding en sportactiviteiten zijn niet voor iedereen toegankelijk 
• Stigma: Mensen met obesitas worden vaak onterecht beoordeeld of beschaamd – zelfs door zorgverleners. Dat kan leiden tot uitstel van zorg.
•  Ongezonde voedselomgeving: overaanbod aan goedkope, energierijke producten.  
• Beperkte toegang tot zorg: Niet iedereen vindt de juiste ondersteuning of gespecialiseerde begeleiding. 
• Slaap, stress, werkdruk: Onregelmatig leven en stress hebben invloed op eetgedrag en metabolisme.  

Preventie

Vandaag leven er wereldwijd meer dan 1 miljard mensen - waaronder 159 miljoen kinderen - met obesitas. Als we niets veranderen, groeit het aantal tegen 2035 naar 4 miljard. Deze evolutie is ernstig, maar … ze is niet onvermijdelijk. Inzetten op haalbare en ondersteunende preventie is de boodschap.  Preventie draait niet om straffen, diëten of perfectie. Het gaat om haalbare stappen en om een omgeving die deze stappen ondersteunt.  

Gezonde voeding: kleine veranderingen, grote winst 

• Voeg groenten, fruit en vezelrijke voeding toe in plaats van ze te schrappen.
• Kies voor water of ongezoete dranken als standaard.
• Gebruik betaalbare alternatieven zoals diepvriesgroenten of seizoensproducten.  
• Beperkt ultra-bewerkte voeding als dagelijkse gewoonte.  

Bewegen hoeft geen sportregime te zijn 

• Streef naar bewegen doorheen de dag, niet alleen naar sporturen. 
• Elke vorm van beweging telt: wandelen, fietsen, traplopen, tuinieren, … 
• Voor kinderen zijn buiten spelen en schoolactiviteiten cruciaal.

Slaap: het meest onderschatte gezondheidswapen

• Als je te weinig slaapt verstoort dat je hongergevoel en energiebalans.
• Een vast ritme en de dag schermvrij afsluiten helpen om beter te slapen. 

Mentaal welzijn als basis 

• Stress, prestatiedruk en onzekerheid maken gezond leven moeilijker.
• Steun, rust en structuur zijn vaak belangrijker dan een perfect voedingsschema!  

Hoewel onze leefomgeving en gewoontes een grote rol spelen, bepaalt ons lichaam zelf mee hoe makkelijk we aankomen. Erfelijkheid, hormonen die honger en verzadiging sturen en verschillen in stofwisseling kunnen ertoe leiden dat sommige mensen sneller aankomen dan andere. Deze factoren kunnen we niet veranderen, maar het helpt ons wel begrijpen waarom gezonde leefgewoontes voor de ene persoon vanzelfsprekender zijn dan voor de andere. Preventie is dus ook maatwerk.  

Empathie 

Mensen die leven met obesitas, hebben vaak al veel negatieve ervaringen gehad. Een begripvolle aanpak opent deuren naar verandering. Zorg moet toegankelijk zijn, zonder oordeel. Ook daar herinnert Wereld Obesitasdag ons aan. Obesitas is een gedeelde verantwoordelijkheid: van beleidsmakers tot scholen, van zorgverleners tot gezinnen: iedereen kan een steentje bijdragen om het stigma te doorbreken en om preventie en zorg toegankelijker te maken. Er zijn 8 miljard redenen om actie te ondernemen. Iedereen verdient de kans op een gezonde toekomst.