Eetlustverlies bij ouderen: een signaal om niet te negeren

Wanneer Claire haar moeder bezoekt, merkt ze een halfgevulde maaltijd op. Haar moeder legt uit dat ze “nu niet zoveel honger heeft”. Claire merkt ook op dat haar rok veel te ruim zit, dat haar mama trager rechtstaat en sneller buiten adem is. Het zijn subtiele signalen, maar als je ze opmerkt bij een oudere, moeten ze altijd een alarmbelletje doen rinkelen.  

Waarom zijn senioren kwetsbaarder?  

Naarmate we ouder worden, verandert ons lichaam. Onze stofwisseling vertraagt, de spijsvertering werkt minder efficiënt, onze spiermassa neemt af en de vetmassa neemt toe. We bewegen wat minder – soms door vermoeidheid, soms uit angst om te vallen. En er zijn ook minder zichtbare factoren zoals sociale isolatie, eenzaamheid, financiële perikelen, cognitieve problemen of chronische aandoeningen die een invloed hebben op ouder wordend lichaam.  

Het zijn allemaal aspecten die verklaren waarom 1 op de 3 thuiswonende ouderen risico loopt op ondervoeding, en waarom ongeveer 30% van de oudere personen die in het ziekenhuis worden opgenomen of in revalidatie verblijven al ondervoed zijn.  

Polyfarmacie: een vaak onderschatte factor 

De mama van Claire neemt – zoals veel oudere personen –dagelijks meerdere geneesmiddelen in. En ook al zijn deze behandelingen noodzakelijk, ze kunnen wel een invloed hebben op haar eetpatroon. Sommige moeten ingenomen worden op een lege maag, vaak een halfuur tot een uur vóór het eten. Bij oudere mensen kan dat ervoor zorgen dat ze het ontbijt uitstellen of zelfs vergeten.  Andere geneesmiddelen vereisen dat ze bepaalde voedingsmiddelen – vooral calciumrijke producten-, die ze vroeger nochtans regelmatig gebruikte, vermijdt.  

Claire merkt ook dat haar moeder klaagt over een droge mond sinds ze een nieuw geneesmiddel inneemt: ze eet daardoor met minder goesting en zegt soms dat slikken moeilijk gaat.  
Sommige geneesmiddelen beïnvloeden bovendien de smaak- of reukzin, waardoor het eetplezier vermindert. Andere kunnen dan weer misselijkheid, constipatie of diarree veroorzaken.  
Beetje bij beetje, zonder dat iemand het echt doorheeft, daalt zo de voedselinname. En dat gebeurt helaas vaker dan we denken: polyfarmacie is een van de belangrijkste, maar vaak onderschatte oorzaken van ondervoeding bij ouderen.  

Extra waakzaamheid bij kanker 

Bij oudere mensen met kanker komt ondervoeding nog vaker voor. Om de respons op de behandeling te optimaliseren, wordt de voeding vaak verrijkt met vetten en eiwitten. Deze voedingsstoffen leveren de nodige energie en helpen om de spiermassa te behouden. 

Een aangepaste voeding maakt het bovendien makkelijker om chemo- of radiotherapie beter te verdragen: ze kan de ernst van bepaalde bijwerkingen verminderen én de duur ervan verkorten. Een goede voedingsstatus is dus geen detail, maar een essentieel onderdeel van de behandeling.  

Zware gevolgen voor de gezondheid  

Ondervoeding is meer dan een ongemak: het kan de effectiviteit van behandelingen verminderen, de zelfstandigheid beperken en spierverlies veroorzaken. Hierdoor neemt het valrisico toe, ontstan er vaker doorligwonden, wordt het immuunsysteem zwakker en duren ziekenhuisopnames langer. Naast verlies van autonomie kan ondervoeding zelfs levensbedreigend worden. Vroeg ingrijpen is daarom cruciaal.  

Hoe herken je ondervoeding?  

Bij de moeder van Claire zijn verschillende signalen zichtbaar die op ondervoeding kunnen wijzen: ze laat steeds vaker voedsel op haar bord liggen, ervaart soms problemen met slikken en herhaalt geregeld dat ze “niet echt zin heeft om te eten”. Claire merkt ook dat haar kledij losser zit, wat duidt op gewichtsverlies, en dat haar bewegelijkheid afneemt in vergelijking met vroeger.  

Dit zijn typische alarmsignalen:  

• Verminderde eetlust, door een gebrek aan zin om te eten, spijsverteringsproblemen of moeilijkheden met kauwen of slikken. 
• Gewichtsverlies, zelfs wanneer het gering is, binnen de afgelopen drie maanden.
• Afgenomen mobiliteit of vertraging van dagelijkse activiteiten. 

Elke verandering in eetgedrag of algemene lichamelijke toestand dient serieus te worden genomen.  

Praat erover met een zorgprofessional

Wanneer Claire haar bezorgdheden aan de buurtapotheker voorlegt, neemt deze zorgvuldig de tijd om te luisteren, de behandelingen te overlopen en de mogelijke interacties toe te lichten. Ze reikt ook oplossingen aan: voedingsadvies, het aanpassen van de innametijden, aanvullende voeding of indien nodig een doorverwijzing naar gespecialiseerde zorg.  

Ondervoeding kan zowel opgespoord als behandeld worden. Hoe eerder het probleem wordt herkend, hoe doeltreffender er kan worden ingegrepen. Herken je deze symptomen bij een oudere naaste? Praat er dan zo spoedig mogelijk over met je arts of apotheker.